İLK TÜRK KADIN TİYATRO OYUNCUSU : AFİFE JALE

Osmanlı Devleti zamanında Türk Müslüman kadınların sahne alması yasaktı. Ermeni, Rum ve Yahudi azınlıklar kadın oyuncu kadrosuna dahil olup sahneye çıkabiliyordu. Bugün 8 Mart Dünya Kadınlar gününde sevdiği meslek için mücadele verip,  başarıp ilk Müslüman Türk kadını olarak sahne alan tiyatro oyuncusu Afife Jale’yi tanıtacağım.

Afife Jale : 1902 yılında Hidayet isminde bir babanın Methiye isimli bir annenin kızı olarak İstanbul’da dünyaya geldi. Lisede İstanbul , Kız Sanayi Lisesi’nde okurken hayallerinin peşinden gitmek , tiyatroya yönelmek istedi fakat babası Hidayet Bey bu isteğine karşı çıktı.

Osmanlı’da Müslüman Türk kadınların sahnede oyun sergilemesi yasaktı. Konservatuar ise Müslüman kadınlara sadece kadın seyircilere sergilenmesi için kurs açmış durumdaydı. Afife bu durumda dahi hayallerinin peşinden gitme kararında ısrarcıydı. Babası tiyatro kariyerini ve oyuncu olmasını istemediği için evden kaçıp stajyer olarak konservatuara Osmanlıca söylenimi olarak Darülbedayi’ye girdi. İlk sahne’ye çıkışı ise Ermeni kökenli oyuncu Eliza Binemeciyan’ın yurtdışına gitmesi ve tiyatro oyundaki “Emel” rolünün boşalması ile gerçekleşti. Böylelikle Afife , 1920 yılında Hüseyin Suat’ın yazdığı “Yamalar” adlı tiyatroda “Emel” rolüyle kariyerine başlamış oldu.Bu oyunda Afife “Jale” sahne ismini aldı ve o günden sonra Afife Jale olarak anılmaya başladı. Kadıköy – Apollon Tiyatrosu’nda sahne almaya devam etti. Oyunun ortasında polis basınkınları oluyordu ve böyle baskınların ikisinde Türk ve Müslüman olduğunu gizlemek zorunda kaldı. Bunlar olurken mali sıkıntı yaşamaya başladı ve bu kötü gidişat şiddetli baş ağrıları çekmesiyle sebebiyet verdi. Gittiği doktor kendisine morfin bazlı bir tedavi uyguladı ve sonrasında maalesef Afife Jale morfin bağımlısı oldu. Bunlar yaşanırken yıllarda geçip gitmeye devam ediyordu. 1923’te Cumhuriyet ilan edildi ve Mustafa Kemal Atatürk’ün yaptığı inkılaplar , yenilikler kendini sanat alanında da gösterdi. Türk ve Müslüman kadınların sahne alması yasağı kaldırıldı.Bu büyük gelişme Afife Jale’nin korku ve kaygılarının biraz olsun dinmesini sağladı. İlk Türk ve Müslüman kadın olarak tiyatroya ara verdiği yerden devam ederek turneleri katılıp Anadolu’yu gezdi. 1928 yılında bir Türk Sanat Müziği konserinde tambur virtüözü Selahattin Pınar ile tanıştı ve 1929 yılında evlendi. Eşiyle İstanbul’un Fatih semtinde bir apartmana taşındılar. Çiftin evlilikleri çokta iyiye gitmedi ve Afife Jale’nin morfin bağımlılığı sebebi de üstüne eklenince 1935 yılında boşandılar. Afife Jale’nin morfin bağımlılığından endişe eden konservatuardan arkadaşları Afife Jale’yi Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’ne götürdü. Son yıllarını da hastanede geçirdi ve 1941 yılında hayata gözlerini yumdu. Mezarı ise unutuldu. Afife Jale vefat ettikten çok sonra 1987 yılında gazeteci Nezihe Araz’ın “Afife Jale”adlı tiyatrosu sahnelendikten sonra sinemaya aktarıldı.1998 yılında Türkiye Devlet Opera ve Balesi – Modern Danslar Topluluğu aracılığıyla hayatı bale gösterisine aktarıldı. 2012 yılında Süreyya Operası’nda tekrar sergilendi.